“ပန်းမြို့တော်” ပြင်ဦးလွင်၏ ရာဇဝင် (ကိုလိုနီခေတ် တောင်စခန်းမြို့တော်မှ ယနေ့ခေတ် အပန်းဖြေစခန်းဆီသို့)

ပြင်ဦးလွင်မြို့သည် မန္တလေးမြို့၏ အပူဒဏ်မှ ကင်းဝေးရာ “တောင်လှေကားမြို့” ဟု တင်စားရလောက်အောင် အေးချမ်းသာယာလှသည့် ရာသီဥတုနှင့် သမိုင်းအမွေအနှစ်များ ပေါကြွယ်ဝသည့် မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်ပါသည်။ ယခုအခါ “ပန်းမြို့တော်” အဖြစ် လူသိများသော ဤမြို့လေး၏ သမိုင်းကြောင်းကို တင်ပြပေးလိုက်ပါတယ်။

---

၁။ ကိုလိုနီခေတ် မတိုင်မီ ပြင်ဦးလွင်

ပြင်ဦးလွင်မြို့သည် ဗြိတိသျှတို့ မသိမ်းပိုက်မီက “ပြင်ဦးရွာ” အဖြစ်သာ တည်ရှိခဲ့ပြီး ရှမ်း-ဓနု တိုင်းရင်းသားများ အဓိကနေထိုင်ရာ ရွာကလေးတစ်ရွာ ဖြစ်ခဲ့သည်။

• ဗဒုံမင်းလက်ထက် (၁၇၈၇ ခုနှစ်ခန့်) မှတ်တမ်းများတွင်ပင် “ပြင်ဦး” ဟူသည့် အမည်ကို ဝက်ဝံ၊ အုန်းတော၊ ငှက်ကြီးသိုက် စသည့် အနီးဝန်းကျင်ရွာများနဲ့အတူ တွဲလျက် ပါရှိကြောင်း တွေ့ရသည်။
• ပုဂံမင်းလက်ထက် (၁၈၅၀ ခုနှစ်ခန့်) တွင် အမရပူရမှ မင်းမှုထမ်းတစ်ဦး ရောက်ရှိလာပြီး သာယာလှပသော ရှုခင်းများကြောင့် “ပြင်ဦးလွင်” ဟု စတင်ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်ဟု ယူဆချက်များလည်း ရှိခဲ့သည်။

၂။ ကိုလိုနီခေတ်နှင့် “မေမြို့” တည်ထောင်ခြင်း (၁၈၉၆-၁၉၈၉)

ပြင်ဦးလွင်မြို့၏ သမိုင်းဝင်အချိုးအကွေ့သည် ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်တွင် စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

• မြို့တည်ထောင်ခြင်း- ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်းကို ဗြိတိသျှတို့ သိမ်းပိုက်ပြီးနောက်၊ မန္တလေး၏ ပြင်းထန်သော နွေရာသီအပူဒဏ်မှ ရှောင်ရှားရန်အတွက် အေးချမ်းသည့် တောင်စခန်းမြို့ (Hill Station) တစ်ခု တည်ထောင်ရန် စတင်ခဲ့သည်။
• “မေမြို့” အမည်ပေါ်ပေါက်လာပုံ- ၁၈၉၆ ခုနှစ်တွင် အမှတ် (၅) ဘင်္ဂလားတပ်ရင်းမှ ဗိုလ်မှူးကြီး မေ (Colonel May) သည် ဤဒေသသို့ ရောက်ရှိလာပြီး ရှမ်းရွာကလေးကို မြို့အဖြစ် တိုးချဲ့တည်ဆောက်ခဲ့ရာ ၎င်းဗိုလ်မှူးကြီး မေကို ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် “မေမြို့” (Maymyo) ဟု အမည်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
• ဗြိတိသျှတို့၏ ဒုတိယ အင်္ဂလန်- ကိုလိုနီခေတ်တွင် ဘုရင်ခံနှင့် အစိုးရအရာရှိကြီးများသည် နွေရာသီ၌ မေမြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့ ရုံးစိုက်ကြသည်။ အင်္ဂလန်နှင့် ရာသီဥတု၊ မြေမျက်နှာသွင်ပြင် ဆင်တူမှုရှိခြင်း၊ ဥရောပပုံစံ ဗိသုကာ လက်ရာများ (ဘန်ဂလိုများ၊ ဘုရားရှိခိုးကျောင်းများ) တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း၊ အင်္ဂလန်မှ သစ်ပင်ပန်းမန်မျိုးစေ့များ မှာယူစိုက်ပျိုးခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် မေမြို့ကို “ဒုတိယ အင်္ဂလန်” ဟုလည်း တင်စားခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။
• အရေးပါသော အဆောက်အအုံများ- ဗြိတိသျှတို့ တည်ဆောက်ခဲ့သည့် ပါစယ်လ်နာရီစင် (Purcell Tower)၊ အမျိုးသားကန်တော်ကြီးဥယျာဉ် (ယခင် မေမြို့ ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ်) နှင့် ရှေးဟောင်း ကိုလိုနီ အဆောက်အအုံများသည် ယနေ့တိုင် မြို့၏အလှကို ဖော်ကျူးနေဆဲ ဖြစ်သည်။

၃။ လွတ်လပ်ရေးခေတ်လွန်နှင့် “ပြင်ဦးလွင်” အဖြစ် ပြန်လည်ခေါ်ဝေါ်ခြင်း

• အမည်ပြန်လည်ပြောင်းလဲခြင်း- ဗြိတိသျှတို့ မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်ခွာသွားပြီးနောက် မေမြို့ကို မြန်မာ့မူရင်းအမည်ဖြစ်သော “ပြင်ဦးလွင်” ဟု ပြန်လည်ပြောင်းလဲ ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၏ အမိန့်ဖြင့် တရားဝင် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
• ခေတ်သစ် အပန်းဖြေစခန်း- ယနေ့ခေတ်တွင် ပြင်ဦးလွင်မြို့သည် ၎င်း၏ အေးချမ်းသော ရာသီဥတု၊ သဘာဝအလှ (ရေတံခွန်များ၊ ပန်းခြံများ)၊ ကိုလိုနီခေတ် အမွေအနှစ်များနှင့် ဒေသထွက်ကုန်များ (စတော်ဘယ်ရီ၊ ကော်ဖီ၊ ပန်းမျိုးစုံ) ကြောင့် ပြည်တွင်းပြည်ပ ခရီးသွားများ အားလပ်ရက် အပန်းဖြေရန်အတွက် အလွန်လူကြိုက်များသော ခရီးစဉ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။

---

ပြင်ဦးလွင်မြို့သည် ရှမ်း-ဓနု ရွာငယ်လေးဘဝမှစတင်ကာ ဗြိတိသျှတို့၏ တောင်စခန်းမြို့တော်အဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့ပြီး ယခုအခါတွင် မြန်မာ့ “ပန်းမြို့တော်” အဖြစ် ဂုဏ်ယူဝင့်ကြွားစွာ တည်ရှိနေပါသည်။